روان شناسی لطیفه

//روان شناسی لطیفه

روان شناسی لطیفه

روان شناسی لطیفه

 روان شناسی لطیفه 

فروید و نظریه لطیفه ها :

روان شناسی لطیفه بنابر نظریه فروید ، برای جست و جو در ناخودآگاه ذهن ، از تدعی آزاد ، تحلیل رویا ، لغزش های زبان، خطاهای حافظه، تصادفات، حرکات بیانگر و اطوار قالبی، مطالبی که فرد خنده دار می داند، و تقریبا هر چیز دیگری که فرد انجام می دهد یا بیان می کند، استفاده کرد.

فروید درباره روان شناسی لطیفه در کتاب «لطیفه ها و رابطه آنها با ناهشیار»، راه و روشی برای بیان احساسات و تمایلات واپس رانده در ذهن معرفی می کند. یعنی همان حقایقی که نمی شود صریح بیان شوند چون خود (ایگو) و فراخود (سوپر ایگو) اجازه ی ورود آن از ناهشیار را نمی دهند یا عامل خارجی مانع بیان آن می شود.

در بیانی دیگر طنز راهی برای بیان پرخاشگری های واپس رانده شده می باشد. نمونه ی زیبای بیان لطیفه برای بروز پرخاشگری واپس رانده شده، لطیفه ی زیبای شخصیت سابو در فیلم معروف یکشنبه غمگین است.

سابو شخصیتی یهودی است که آلمانی ها در حال نابودی قوم آن هستند. پس از نفوذ آلمان در مجارستان دو کلنل آلمانی به رستوران او می آیند و پس از سفارش غذا، او را مجبور به تعریف کردن لطیفه می کنند. در این طنز که آن دو کلنل بسیار به آن واکنش نشان داده و میخندند، می توانید خشم نهفته سابو را ببینید.

چند نظریه دیگر درباره روان شناسی لطیفه :

  • طبق نظریه افلاطون و ارسطو خنده نناشی از کامیابی است .
  • در قرون سیزدهم میلادی، کین تیلیان نخستین کسی بود که تحلیل روان شناختی در باب طنز را ارایه کرد. او طنز را روشی برای رهایی از تنش و تجدید قوای روانی بیان میکند .
  • هربرت اسپنسر، فیلسوف انگلیسی در شرح نظریه کین تیلیان میگوید «خنده از طغیان انرژی عصبی ناشی می شود.»
  • خنده در نظریه داروین و مک دوگال به «نظریه رهایی» موسوم است . طنز تنش اضافی را رها می کند و سبب تسکین فشارها و مشکلات زندگی روزانه می شود.

ویژگی لطیفه ها :

لطیفه یا جوک مانند رویاها و خوابها به گونه ای بیانگر کامروایی و لذت هستند . در روانشناسی لطیفه از نظر فروید ، فرد برای جامعه پسند بودن ، جذاب بودن یا حتی انتفاد و تخاصم ، شک یا کفرآمیز بودن از لطیفه بهره میبرد.

اگر لطیفه را راهی برای تخلیه افکار سرکوب شده و رانده شده از ذهن در نظر بگیریم که باعث اظطراب هستند ، پس تعجب آور نیست که معمولا افراد به لطیفه هایی میخند که اتفاقا خیلی آنها را ناراحت میکند.

این نکته در این نظریه بسیار جالب است که اگر لطیفه ای را خیلی بی شرمانه تعریف کنیم ، موثر واقع نمیشود . همانطور که رویا اگر به کابوس تبدیل شود فرد را شوکه میکند. انگیزه ابراز شده برای خواب بیننده بسیارنیرومند بوده است و موثر واقع نمیشود.

واپس زنی یا واپس رانی (Repression):

واپس رانی یا واپس زنی ساز و کار دفاعی ذهن است که از ورود چیزی که برای خودآگاه ذهن غیرقابل قبول است . این خصوصیت خودآگاه ذهنموجب آسیب های روانی میشود.

برخی شواهد نشان میدهد که افرادی که چالش ها و تنش های بزرگ روحی را پشت سرگذاشته اند دچار بی حسی روانی  میشوند و ذهن و احساس آنها فاجعه مشابه را مسدود میکند .

در روان شناسی لطیفه این مکانیزم به تمایلات غیر قابل قبول اجازه ورود از ناهشیار به هشیار را نمی دهد تا از اثرات منفی آن جلوگیری کند . از این طریق  زمینه دفاع از ذهن  برای عدم بروز اضطراب در فرد را فراهم میکند.

در روان شناسی رنگ به عقیده فروید ، روانکاوی بیرون نگه داشتن خاطرات، افکار یا احساسات منفی از خودآگاه را واپس رانی یا واپس زنی  ‌گویند.  محتویات ناخواسته که اغلب شامل خواسته‌های جنسی یا پرخاشگرانه یا خاطرات دردناک دوران کودکی هستند به ضمیر ناخودآگاه رانده می‌شوند.

گمان می‌رود که واپس رانی اضطراب و علائم عصبی را زمانی که یک رانه یا انگیزش ممنوع تهدید به ورود به خودآگاه می‌کند، افزایش می‌دهد. روانکاوی به دنبال کشف خاطرات واپس زده از طریق تداعی آزاد و همچنین بررسی خواسته‌های واپس زده‌ای است که در خواب بروز پیدا کرده‌اند.

ساختن لطیفه چگونه است ؟

به طور معمول لطیفه یک حس واپس رانده شده را به گونه ای بیان میکند که خود (ایگو) و فراخود (سوپر ایگو) نتواند آنرا تشخیص دهد و یا جایی که بیان آن لطیفه مجاز نیست ، مطلب را به شیوه ای بیان کند که شنونده آن موضوع را غیرمجاز یا غیرقابل قبول نپندارد.

درادامه میخواهیم بدانیم ارکان ساخت طنز چیست و جمله باید چکونه بیان شود .

ارکان ساختن طنز:

ادغام

تراکم یعنی یک شخص یا شی را در نقش دیگران ببریم و آنرا نماینده گروه یا دسته خاصی معرفی کنیم . به طور مثال زمانی به نادرست لطیفه هایی در مورد لقمان ساخته بودندکه در آنجا هرچند هدف طنز به معنی واقعی نبود ولی از روش تراکم استفاده شده بود و لقمان به نادرستی نماینده افراد گستاخ و حاضر جواب معرفی شده بود.

یا در لطیفه های ایرانی وقتی از غضنفر استفاده می شود آن را نماینده قشر ساده لوح جامعه میدانیم و در مورد آن لطیفه و طنز می سازیم.

جابه جایی

شما در هر جمعی نمی توانید از هر واژه ای استفاده کنید. به عنوان مثال در برنامه تلویزیونی که محدودیت سنی ندارد شما نمی توانید کلمات که محتوای جنسی دارندرا بیان کنید، برای بیان این کلمات در تلویزیون دست به دامن جابه جایی می شویدوازکلمه ای که تصویری از کلمه ی ممنوعه به ما می دهد استفاده می کنیم که هم منظور بیان شده باشد و هم قابل بیان در تلویزیون باشد.

کاربردهای درمان لطیفه :

یکی از راههای تعامل و ارتباط کلامی همچون تمای لمسی ، ارتباط چشمی و حتی سکوت ، شوخی است .  طنز و لطیفه در درمان بیماریهای روانی و روحی نقش بسزایی دارد و حتی جدی ترین روانکاوان و روانپزشکان هم در درمان بیمارن برای درک مفاهیم ضمنی و معانی لغات وو برطرف شدن ایهام ، حس طنز را درخود پرورش میدهند.

همانطور که بیان شد طنز نیز مانند رویا و خواب بیانگر کامروایی است و از این رو روان پزشکان به تفسیر آن میپردازند.

به عقیده گوردون آلپورت، بیمار روان ـ نژندی که می آموزد به خود بخندد، ممکن است در مسیر تسلط بر خود و بهبود باشد. کسی که بتواند به خود بخندد، یعنی می تواند خود را بپذیرد و در نتیجه، در صدد پذیرش زندگی برآید. خنده که واکنش طبیعی در برابر طنز و شوخی است، نه تنها موجب راحتی می شود بلکه پرخاشگری را هم می کاهد. تصویرنگاری مغز نشان می دهد محرک های طنزآمیز توسط نیمکره راست مغز دریافت می شود.

مبتلایان به ضایعات نیمکره راست در فهم شوخی های کلامی و فهم تصاویر فکاهی با مشکل رو به رو می شوند. فعال شدن نیمکره راست در اثر محرک های طنز و شوخی که موجب خنده طبیعی می شود انرژی روانی محبوس را به جریان می اندازد، پرخاشگری را رفع می کند و استرس را می کاهد. خنده به عنوان واکنش طبیعی در برابر کارکرد شوخی و طنز موجب ترشح اندورفین در مغز و در نتیجه کاهش افسردگی می شود.

در اثر خنده، هورمون های موجد اضطراب کاهش می یابد و نیروی ایمنی بدن در برابر عوامل بیماری زا از جمله میکروب ها افزوده می شود. پس طنز و شوخی در صورت کاربرد مناسب و به هنگام می تواند به رفع تنش و آشفتگی در سطح جامعه، خانواده و محیط کار کمک کند.

توسط |۱۳۹۷-۵-۲۳ ۰۸:۲۴:۵۵ +۰۰:۰۰۲۳ام مرداد, ۱۳۹۷|دسته‌ها: روانشناسی|برچسب‌ها: , , , , |بدون دیدگاه

درباره نویسنده:

دیدگاه خود را بنویسید

طراحی سایت