مزاج های چهار گانه

//مزاج های چهار گانه

مزاج های چهار گانه

مزاج های چهار گانه

مزاج‌ های چهارگانه

خلط‌ های چهارگانه، یا اخلاط اربعه،مزاج های چهار گانه یا همان گشن‌های چهارگانه عبارت است از هر یک از چهار مایع خون یا دم ، زردآب یا صفرا ، سودا یا زردآب سوخته یا صفرای سیاه و بلغم که به شکل طبیعی در بدن همه ی افراد وجود دارد.

مقدار و نسبت ترکیب این اخلاط در بدن هر شخصی و در اندامهای هر فردی، یکی از چهار طبع یا مزاج گرم (حار، در واژه: حاره)، سرد (برد، در واژه: مبرد)، تر (رطب، در واژه: مرطوب)، خشک (یابس، در واژه: یبوست) را وجود دارد.  این نظریه ریشه و اساس پزشکی سنتی موجود در ایران را تشکیل می‌دهد. بدین معنی ساده که اگر کسی سوخت و ساز بدنش بالا باشد مزاجش گرم می شود. اگر شخصی رطوبت بدنش زیاد باشد مزاجش مرطوب می شود و افرادی هم دارای مزاج سرد یا مزاج گرم هستند، البته مزاج افراد معمولاً ترکیبی از دو مزاج است مانند کسی که بدنش در هنگام لمس گرم و مرطوب است دارای مزاج گرم و مرطوب می‌باشد، و افرای هم داری مزاج گرم و خشک، سرد و مرطوب، سرد و خشک باشند.امروزه مزاج‌شناسی  یک تخصص در طب سنتی ایران تبدیل شده است.

اخلاط جمع واژه خلط می باشد، به همین دلیل به طب سنتی ایران طب اخلاطی هم گفته می‌شود.همچنین از هر کدام از خلط‌های فوق طبایع و مزاجهای چهارگانه به وجود می‌آید و به همین شکل هر کدام از طبایع مثال جهان بیرون و نماینده فصل‌ها و عناصر چهار گانه موجود در طبیعت هستند که در داخل بدن نیز خود را اینگونه بروز می دهند که  به ترتیب :خون یا دم گرم و تراست، فصل بهار وهوا نیر گرم و تر هستند، صفرا گرم و خشک است، تابستان و آتش هم گرم و خشک اند، سودا سرد و خشک است، پاییز و خاک هم سرد و خشک می‌باشند، بلغم سرد و تر است، زمستان و آب هم سرد و تر هستند.

معنی عنصر در پزشکی سنتی ایرانی با معنی عنصر در جدول مندلیف بسیار متفاوت می باشد و شامل:آب، خاک، هوا و آتش می شود. اساتید فلسفی می‌گویند که طب های مربود به خلط های چهار گانه در واقع بخشی ار فلسفه می باشد و بنابراین طب سنتی برگرفته از طبیعیات فلسفه‌ خواهد بود و به همین دلیل تاریخ طب سنتی ایران نیز نشان می‌دهد که بیشتر پزشکان سنتی فیلسوف بوده‌اند (مانند ابن سینا ورازی).

طب اخلاطی مکتبیی، طبی است که بر اساس طبایع چهارگانه که آن هم بر مبنای اخلاط چهارگانه بنا می شود. مکتب اخلاطی به نوعی شاخه‌ای از فلسفه که طبیعیات فلسفه نام دارد می باشد.

در پزشکی نیاکان (طب سنتی) مراحل گوارش (هضم) خوراک (غذا) به چهار مرحله تقسیم می‌گردد که آن را گوارش چهارگانه (هضم‌های اربعه) نامیده اند، در اثر این فرایند خوراک خورده شده به خلط چهار گانه (ماده یا مایع روان: خون، زرد آب، بلغم و سودا) وارد شده که این مواد را به آرامی جذب بافت‌ها و سلول ها می‌کنند.

طبایع چهارگانه و ارتباطشان با فصول

قدما معتقد بودند هر کدام از طبایع چهارگانه مثال جهان بیرون و نماینده فصل‌ها و عناصر چهارگانه موجود در طبیعت هستند.

خون یا دم گرم و تر می باشد، فصل بهار و هوا نیز گرم و تر هستند. در فصل بهار غلبه مزاج خونی زیاد می‌ شود.

صفرا گرم و خشک است، تابستان و آتش هم گرم و خشک‌اند. از علایم این مزاج، تشنگی بسیار است.

سودا سرد و خشک است، پاییز هم سرد و خشک می‌باشند. این فصل به مزاج سودا نزدیک است وخشکی پوست از علایم جدی این فصل است.

بلغم سرد و تر بوده و زمستان هم آب و هوا سرد و تر هستند. غلبه بلغم در این فصل زیاد بروز کرده و کندی هضم و بیماری سرماخوردگی بیشتر در این فصل دیده می‌شود.

طبایع چهارگانه و مزاج‌ها

نظریه عناصر و طبایع چهارگانه ریشه و اساس پزشکی سنتی ایران را تشکیل داده اند. بدین معنی ساده که اگر کسی سوخت و ساز بدنش بالا باشد مزاجش گرم است. اگر شخصی رطوبت بدنش زیاد باشد مزاجش مرطوب است و افرادی هم دارای مزاج سرد و یا مزاج گرم هستند، البته مزاج افراد معمولاً ترکیبی از دو مزاج است. بر اساس طب سنتی از واکنش چهار عنصر، ۹ نوع مزاج کلی به وجود می‌اید که عبارتند می شوند از مزاج های :

مزاج معتدل

مزاج سرد

مزاج گرم

مزاج تر

مزاج خشک

مزاج گرم و خشک

مزاج گرم و تر

مزاج سرد و خشک

مزاج سرد و تر

خصوصیات افراد با طبایع چهارگانه متفاوت از یکدیگر

اگر مقادیر عناصر متضاد، در ترکیب برابر باشد، مزاج حاصل به اعتدال می رسد؛ ولی اگر نتیجه به دست آمده از ترکیب مقادیر عناصر متضاد، در حد وسط قرار نگیرد، مزاج حاصل نامعتدل خواهد بود. افراد با طبایع مختلف دارای ویژگی‌های متفاوتی هستند که در ادامه به برخی از آنها به طور خلاصه اشاره خواهیم کرد.

طبع گرم و خشک یا صفراوی

خصوصیات جسمانی آنها :

دارای اندام لاغری می باشند.

رنگ چهره و سفیدی چشم آنان به زردی می‌زند.

پوستی گرم و خشک دارند.

دارای موی سر خشک، ضخیم و عموما تیره رنگ می‌باشند.

عطش زیاد و دهانی خشک دارند.

شدیدا گرمایی هستند و تحمل گرما و فصل تابستان را ندارند و بهترین فصل برای ایشان فصل زمستان است.

کم خواب هستند.

تمایل به خوردن ترشی‌ها مثل لواشک و سرکه و هم چنین خوراکی‌های سرد مثل خیار و کاهو دارند و به خوردن خوراکی‌های شیرین و ادویه جات معمولا کمتر تمایل نشان می‌دهند.

خصوصیات روانی این افراد:

زود عصبانی شده و زود هم آرام می گیرند.

افرادی پر جنب و جوش، پر انرژی، باهوش و گاهی پرحرف هستند.

طبع گرم و تر یا دموی

خصوصیات جسمانی این افراد:

معمولا درشت اندام هستند.

دارای پوستی سرخ و سفید و موهای پرپشت هستند.

خواب خوبی دارند گرچه تحمل بی‌خوابی هم برایشان راحت  خواهد بود.

این افراد نه تحمل گرمای زیاد را دارند و نه تحمل سرمای زیاد، ولی در کل تحمل سرما برایشان راحت‌تر است.

علاقه به شیرینی و ترشی را معمولا زیاد دارند و تقریبا همه نوع غذایی را می‌خورند.

دهانشان كم رطوبت است و كم تر تشنه می‌شوند.

اشتهای زياد و خوراک خوبی هم دارند.

خصوصیات روانی در گرم و مرطوب ها:

انسان‌هایی هستند جسور و شجاع .

معمولا پیشرو و رهبر گروه خواهند بود.

به طور معمول انسان‌های آرامی خواهند بود ولی هنگام عصبانیت ممکن است رفتارهای مخاطره آمیز از خود نشان دهند.

خوش مشرب و خون گرم هستند و دارای روابط عمومی خوبی هستند.

علاقمند به شعر، موسیقی و مسائل هنری دیگر نیز می‌باشند.

طبع سرد و تر (بلغمی)

خصوصیات جسمانی:

افرادی چاق و پرچربی می باشند.

موهای کم پشت ، نازک و عموما روشن خواهند داشت.

دارای پوستی نرم ،  مرطوب و سفید هستند.

کمتر تشنه می شوند و دهان مرطوبی نیز دارند.

زیاد می خوابند.

خیلی تمایل به مصرف گرمی‌ها مثل شیرینی و ادویه دارند و تمایل به خوردن سردی‌ها مثل ترشی از خود کمتر نشان می‌دهند.

اشتهای زياد و خوراک فراوانی را دارند و توان هضم غذا در آنان كم است، معده نفاخی داشته و گاهی يبوست دارند و گرايش زیاد به شيرينی و شوری نشان می دهند. 

خصوصیات روانی:

افرادی کم انرژی و کند هستند.

بیشتر صبور و آرام هستند و کمتر دچار عصبانیت می‌شوند.

معمولا در کارهایی که نیاز به صبر و حوصله زیاد دارد موفق‌تر هستند.

از کار هایی با فعالیت‌ بدنی زیاد و شدید معمولا اجتناب می‌کنند.

طبع سرد و خشک یا سوداوی

خصوصیات جسمانی این افراد:

اندام لاغری دارند.

افرادی کم خواب هستند.

بینی خشکی دارند.

افراد با این مزاج پوست خشک و بدون رطوبت و تيره خواهند داشت.

موی سرآنها خشک و ضخيم يا مجعد ، سیاه و مات است و معمولا كم مو هستند.

به شیرینی و گرمی‌ها نسبت به سردی‌ها تمایل بیشتری خواهند داشت.

بیشتر تمایل به هوای گرم دارند و در فصل بهار احساس راحتی بیشتری دارند.

پر اشتها ولی کم خوراک هستند، توان هضم غذا در آنها بسيار كم است، نفخ معده فراوان و يبوست دارند.

خصوصیات روانی در افراد بلغمی:

افراد دارای مزاج سرد و خشک افرادی هستند دقیق، منظم، دوراندیش و محاسبه‌گر و بسیاری از فلاسفه و دانشمندان در این دسته قرار می گیرند.

باید در نظر داشت علائم سایر مزاج‌ها نیز ترکیبی از علائم بالا خواهد بود. مثلا علائم مزاج سرد برآیندی از علائم مزاج سرد و خشک و مزاج سرد و تر خواهد بود.

طبایع چهارگانه با افزایش سن

طبع سرد و گرم افراد معمولا حاصل ژنتیک می باشد ، اما می‌تواند در طول عمر تغییر پیدا کند و در سنین مختلف طبع افراد تغییر پیدا کند. قدما نیز معتقد بودند ارتباط تنگاتنگی مابین سال‌های عمر هر انسان و مزاج او وجود دارد.

کودکی: مزاج کودکان گرم و تر است (خون)

جوانی: جوانان مزاجی گرم و خشک معمولا خواهند داشت (صفرا)

میانسالی: مزاج در میانسالها سرد و خشک می شود (سودا)

پیری: در پیری مزاج شخص به طرف سردی و تری تغییر می کند (بلغم)

در بهترین حالت باید سعی در رساندن بدن به حالتی از تعادل میان طبایع مختلف داشت.

توسط |۱۳۹۷-۵-۲۷ ۱۳:۲۵:۲۳ +۰۰:۰۰۲۴ام مرداد, ۱۳۹۷|دسته‌ها: طب سنتی|برچسب‌ها: , , , |یک دیدگاه

درباره نویسنده:

یک دیدگاه

  1. Pouya شهریور ۲۴, ۱۳۹۷ در ۹:۵۹ ق.ظ پاسخ

    such good and useful information

دیدگاه خود را بنویسید

طراحی سایت